Nieuws uit de bibliotheek: Zeeuwse regenten in Parijs

donderdag 16 juli 2020
  • De bibliotheek van Duivenvoorde kent veel verhalen. Het feit dat we uit de veelheid aan boeken de passies van de families kunnen aflezen, maakt deze bibliotheek zo bijzonder. We kunnen de bewoners én hun familieleden uit vervlogen tijden van dichtbij leren kennen. Een van die verhalen is nu voor het voetlicht gebracht: het verhaal van Johan Steengracht (1727-1785) en zijn reis naar Parijs.

    Na de publicatie van het reisjournaal naar Engeland uit 1769 heeft Irene Storm van Leeuwen-van der Horst, de bibliothecaris van Duivenvoorde, nu ook het verslag van de reis naar Parijs in 1772 onderzocht én gepubliceerd. Zeeuwse regenten in Parijs bevat de transcriptie van het reisjournaal, evenals een navertelling en een inleiding over de historische ontwikkelingen. 

    Het reisjournaal vormt een unieke inkijk in het leven van de reislustige Johan Steengracht, die samen met zijn zoon Nicolaas (1754-1840) en vriend Daniel Radermacher (1722-1803) in 1772 een reis van 26 dagen maakte naar de Franse hoofdstad. Steengracht verhaalt in geuren en kleuren over de bezoeken die hij en zijn gezelschap aflegden. Zo bezocht het gezelschap toeristische trekpleisters als de Notre Dame, het paleis van Versailles en de Bastille. Daarnaast deden Steengracht en zijn kompanen ook de menagerie van de Franse koning Lodewijk XV (1710-1774) aan. Dat laatste maakte overigens niet erg veel indruk op het gezelschap: 'een pelikaan was het raarste dat wij daar zagen', zo schrijft Steengracht.


    Notre dame de Paris, c.1772.

    Het bijhouden van een reisjournaal was in de tijd van Steengracht eerder regel dan uitzondering. Toch is ieder journaal bijzonder, zegt Storm van Leeuwen. "Een reisjournaal is een duik in de wereld van de egodocumenten. Je komt heel dicht in zijn hoofd, en dat maakt het nog extra bijzonder". 

    Naast het transcriberen van het reisjournaal onderzocht de bibliothecaris ook de historische context van het document. Soms ondervond ze hierbij de geschiedenis aan den lijve. "Op een dag opende ik een bruine enveloppe met een aantal gelukwensen voor het huwelijk tussen Nicolaas Steengracht en Johanna Petronella van der Poort in 1777. Toen ik een wensje heel voorzichtig openvouwde, bleek dat de maakster het had ingesmeerd met lijm en vervolgens vol gestrooid had met fel gekleurde glasglitters. De lijm was na bijna 250 jaar verdroogd, zodat op de werktafel, op mijn rok en op de grond overal oude glitters lagen". 

    Zes reisjournalen
    De bibliotheek van Duivenvoorde bevat zes reisjournalen van de hand van Steengracht. Een hiervan, de reis naar Londen in 1769, had Storm van Leeuwen al eerder uitgegeven. Dit keer was de reis naar Parijs aan de beurt. Wat deze reisjournalen nu echt bijzonder maakt?  

    "Zonder twijfel het vele unieke beeldmateriaal en de persoonlijke notities waarmee Steengracht zijn reisjournaal verluchtte". De meer dan vijftig gravures die Steengracht op zijn reis aanschafte geven een beeld van hoe de bijzondere Parijse bouwwerken er in de achttiende eeuw bij lagen. Wie goed naar de gravures kijkt, ziet ludieke details. Sterrenkundigen aan het werk bij de Parijse sterrenwacht, gewonde veteranen op krukken, straatmusici op de boulevards van Parijs: de gravures maken het document tot een kleurrijk verhaal.    


    Nagelaten documenten van Daniel Radermacher, Zeeuws Archief. 

    Het is Storm van Leeuwen gelukt om de passie waarmee Steengracht zijn reis vastlegde voor het nageslacht nieuw leven in te blazen en voor de lezer vandaag de dag begrijpelijk én toegankelijk te maken. De lezer kan zich door Steengracht laten meevoeren langs de Seine en zich laten verwonderen door het niveau van de Franse wetenschappers en musici.     

    Heeft u zin gekregen om vanuit uw luie stoel een reis te maken door het Parijs van de achttiende eeuw? Of om met het verslag onder de arm in de voetsporen van Steengracht en zijn kompanen de straten van Parijs af te struinen? Zeeuwse regenten in Parijs is hier te bestellen of verkrijgbaar in onze kasteel- en landgoedwinkel. 

    Deel deze pagina