Oranje boven: de Oranjecollectie van de Freule

  • De bewoners van Duivenvoorde – de families Van Wassenaer, Steengracht en Schimmelpenninck van der Oye – hebben altijd een nauwe band gehad met het Huis van Oranje-Nassau. Ze vochten aan de zijde van Willem van Oranje (1533-1584), vervulden hoge politieke ambten aan de zijde van de stadhouders, of waren kamerheer of hofdame van een koning of koningin. Op het kasteel heeft deze eeuwenoude band zijn sporen nagelaten: van rood-wit-blauwe-speldjes tot honderden prentbriefkaarten, van asbakken tot zeepjes en van Oranjekwartet tot jubileumkeramiek.

    Op adellijke families werd regelmatig een beroep gedaan om functies aan het Hof te bekleden. Als gevolg van hun opleiding waren zij immers al bekend met de gebruiken zoals die in hofkringen gewoon waren. Zo werd in 1926 Ludolphine Henriette Schimmelpenninck van der Oye (1891-1965) gevraagd voor de erefunctie van hofdame honoraire van koningin Emma (1858-1934). Haar broer Willem Anne Assueer Jacob (1889-1957) was drie maanden eerder gevraagd voor de functie van kamerheer in buitengewone dienst. 

    In haar hoedanigheid als hofdame was het de taak van de freule om de koningin bij te staan en gezelschap te houden. Zij organiseerde daarnaast audiënties en ontvangsten op het paleis op het Lange Voorhout, legde visites af bij vooraanstaande Haagse dames en begeleidde koningin Emma tijdens haar bezoeken aan zorginstellingen, tentoonstellingen en op vakantiereisjes. 

    Ook na het overlijden van koningin Emma in 1934 bleven zowel de freule als haar broer actief aan het Hof en vervulden zij erefuncties voor koningin Wilhelmina (1889-1962).

    Oranje op Duivenvoorde
    Hoewel de Freule maar enkele jaren de functie van hofdame vervulde, koesterde zij haar hele leven een diepgewortelde persoonlijke liefde voor het Koninklijk Huis. Zijzelf én haar bezoek ging op dagen als Koninginnedag niet de deur uit zonder oranje strikje. De toewijding van de Freule aan het Huis van Oranje spreekt uit de gewoonte die zij had om ieder moment dat de Oranjes in de krant stonden, knipsels te bewaren. Het resulteerde in dozen vol krantenknipsels op de kasteelzolders.

    De liefde van de Freule resulteerde in de enorme verzameling Oranje-memorabilia die zij al lang voor haar aanstelling aan het Hof aanlegde. De verzameling is uitgebreid en divers en bestaat onder andere uit tientallen jubileumborden, glazen en bekers, die vaak ter ere van jubilea van het Koninklijk Huis werden geproduceerd. Zo zijn er borden ter ere van de verschillende regeringsjubilea van koningin Wilhelmina, de geboorte van prinses Juliana, en het huwelijk van Juliana en prins Bernhard.

    Daarnaast bevat de verzameling ook een aantal markante objecten, zoals een asbak met de beeltenis van koning Willem III – hoewel het niet zeker is door wie deze is verzameld – een zeepje met de beeltenis van de toen nog jonge koningin Wilhelmina en een aantal heuse Oranjepuzzels en -kwartetspellen.

      

    Prentbriefkaarten – De Oranjes in beeld
    Veruit het grootste deel van de Oranjeverzameling bestaat uit prentbriefkaarten, zo’n vijfhonderd in getal waarvan er in de presentatie ruim 280 te zien zullen zijn. Vanaf het einde van de negentiende eeuw werd met de opkomst van de fotografie voor een groot deel van de bevolking ook het drukken van prentbriefkaarten steeds populairder. Van toonaangevende momenten in de Nederlandse geschiedenis werden afbeeldingen en foto’s op briefkaarten gedrukt, die men vervolgens in verschillende winkels kon aanschaffen.

    Ook de PR-machine van het Koninklijk Huis sprong in deze markt. Op deze manier kon het volk van dichtbij het publieke (en voor een deel het private) leven van het de koninklijke familie volgen. Belangrijke gebeurtenissen voor de Oranjes en de Nederlandse monarchie werden breed uitgemeten op de kaarten. Zo werden er veel kaarten op de markt gebracht toen koningin Wilhelmina in 1909 eindelijk een gezonde dochter ter wereld had gebracht, en toen de komst van prins Bernhard (1911-2004) in 1936 de voortzetting van de Oranjemonarchie gewaarborgd leek. Daarnaast schitterden ook de prinsesjes Beatrix (1938), Irene (1939), Margriet (1943) en Christina (1947-2019) gedurende de eerste helft van de twintigste eeuw voortdurend op de prentbriefkaarten.  

    De beschikbaarheid van deze prentbriefkaarten voor het grote publiek maakte dat deze in veel huishoudens geliefde verzamelobjecten werden. Ook de Freule ging in deze stroom mee. Aangewakkerd door haar nauwe banden met de koninklijke familie, haar duidelijke Oranjeliefde en de trots die zij voelde voor de Oranjes resulteerde dit in de grote Oranjecollectie die vandaag de dag op Duivenvoorde aanwezig is.

    Deel deze pagina