Een negentiende-eeuws huwelijkscadeau voor de kasteelvrouwe

  • Een van de grootste en meest bijzondere deelcollecties uit de familieverzameling van Kasteel Duivenvoorde is het keramiek en porselein. In de bijna achthonderd jaar dat het kasteel werd bewoond is porselein en keramiek uit alle windstreken verzameld. De vaste opstelling met 18e-eeuws MOL-porselein is met dank aan de Vereniging Rembrandt en de Turing Foundation uitgebreid met nog nooit getoonde serviezen uit de 19e en 20ste eeuw. Deze presentatie heeft als doel aandacht te vragen voor de kracht van de vaste collectie van Kasteel Duivenvoorde. In de schijnwerpers staat: het groene theeservies van Henriette. 

    Toen Henriette Neukirchen genaamd Nyvenheim (1807-1849) in 1817 als tienjarig meisje Duivenvoorde erfde, had het gebrek aan bewoning in de late achttiende eeuw voor veel achterstallig onderhoud gezorgd. Ze moest een manier zien te vinden om het kasteel te restaureren en te moderniseren naar negentiende-eeuwse maatstaven. Een huwelijk bood uitkomst. In 1830 gaf zij de steenrijke telg uit het Zeeuwse geslacht Steengracht - Nicolaas Johan (1806-1866) - het ja-woord. 

    Samen gaven zij het kasteel de grandeur uit vervlogen tijden terug. Het paar liet het vervallen kasteel opknappen en op het overwoekerde landgoed lieten zij door tuinarchitect J.D. Zocher jr. (1791-1870) een Engels landschapspark aanleggen. Henriette en Nicolaas Johan zouden twintig jaar samen zijn en zes kinderen krijgen. 

      

    Een cadeau uit Parijs
    Het echtpaar drukte niet alleen een flinke stempel op het interieur en landgoed, ook in de collectie kunnen we de passies van Henriette en haar Nicolaas Johan terugzien.

    Nicolaas Johan kocht bij de Parijse porseleinfirma Rihouet et Le Rousey in 1839 een groen theeservies. De porseleinhandel en fabriek Rihouet was gevestigd aan de zeer deftige en dure winkelstraat Rue de la Paix. De familie Steengracht kocht regelmatig in Parijs, aankopen voor het interieur, maar ook kleding en gebruiksartikelen. Zij brachten vooral de Beidermeierstijl naar Duivenvoorde. Hierin misstond het rijk beschilderde groene servies geenszins. Het 42-delige theeservies was waarschijnlijk een gebruiksservies, dus ook om daadwerkelijk thee uit te drinken. Het servies is felgroen van kleur en beschilderd met een speels bloemmotief en gouden elementen.

    De verblijfplaats van het groene theeservies was lang onbekend. In 2019 is het door de familie geschonken aan Duivenvoorde en vandaag de dag prijkt het weer als onderdeel van de bijzondere collectie porselein in de Porseleinkamer.

    Marmer en goud
    Het theeservies was niet het enige cadeau dat Nicolaas Johan aan zijn echtgenote schonk. Ter gelegenheid van hun tienjarig huwelijk - een kroonjaar binnen de traditie van Zeeuwse gegoede families - schonk Nicolaas Johan Henriette een bijzondere Bijbel met goud beslag. De decoratie toont een verstrengeld monogram van een S en een D (Steengracht van Duivenvoorde). Op de sluiting is een liefdesknoop te zien met daarbij een S en een N, verwijzend naar de twee familienamen Steengracht en Neukirchen.

    Enkele jaren later, in 1845, bestelde Steengracht bij de gevierde beeldhouwer Johannes van der Ven (1799-1866) het indrukwekkende marmeren beeld van de Bijbelse figuur Ruth. In Steengrachts kasboek wordt zowel het vervoer van het beeld vanuit Rome genoemd, als de betaling van de aankoop aan de beeldhouwer: "Aan Hr. A. van der Ven te Rome, wegens 1 beeldje van Ruth", 1600 gulden. 

    Henriette en haar echtgenoot zouden twintig jaar samen zijn. Henriette had een broze gezondheid. Regelmatig verbleef zij in chique kuuroorden aan de Middellandse Zee. Hier overleed zij in 1849 op 42-jarige leeftijd. 

    Deel deze pagina