‘Verborgen details worden weer zichtbaar’

Restaurator Pauline Marchand over behandeling 17de-eeuws portret
  • “Een prachtig portret, maar door de ouderdom is de verflaag gaan bladderen. Wil je dit portret niet verloren laten gaan, dan moet je nu ingrijpen”, aldus schilderijenrestaurator Pauline Marchand. Gelukkig is dat exact wat er nu gebeurt en zal het 17de-eeuwse portret van Johanna Berck na behandeling eind 2018 weer te bewonderen zijn in Kasteel Duivenvoorde. 

     
    Portret van Johanna Berck vóór behandeling

    Actieve conservering
    Het geliefde portret uit 1640 door Jan Daemen Cool bevindt zich al lange tijd op Kasteel Duivenvoorde. Dat het schilderij een acuut probleem had, is gebleken tijdens het project preventieve conservering op Duivenvoorde. Hierbij werden alle schilderijen onderzocht, beschreven en indien nodig opnieuw ingelijst.

    “Door ouderdom en klimaatschommelingen is de verf gaan bladderen”, legt restaurator Pauline Marchand uit die het schilderij momenteel in haar atelier in Rotterdam onder handen neemt. “Hoe langer je wacht, hoe meer verf er afvalt en verloren gaat. Door het portret te conserveren behoud je wat je hebt en voorkom je erger. Dat het portret er ook enorm van opknapt is bijzaak, maar natuurlijk wel mooi meegenomen.”

    Bladdertje voor bladdertje
    Pauline gaat minutieus te werk. “Het portret bevat nog oude retouches en een vergeelde vernislaag, die neem ik eerst af om te zorgen dat de lijm goed onder de losse verf komt. Dan zet ik de verf vast, dat doe ik bladdertje voor bladdertje, grotendeels onder een microscoop en met een minuscuul kwastje met lijm. Een enorm secuur werkje; je kan je voorstellen dat zo’n behandeling wekenlang duurt.”

    Verborgen details
    “Opvallend is dat er op dit schilderij naast de vernislaag ook een dikke laag nicotine zit. Daar stond ik van te kijken, dat kom ik niet vaak tegen bij museale collecties. Die nicotineaanslag moet eerst verwijderd worden voordat de vernis afgenomen kan worden, maar daarna worden allerlei schitterende details weer zichtbaar. De kraag van Johanna bijvoorbeeld”, gaat Pauline enthousiast verder, “is nu bruin, maar die wordt weer stralend wit, zoals het was. Het wordt prachtig.”

    Dordtse vooroudergalerij
    Het portret van Johanna Berck maakt deel uit van de Dordtse vooroudergalerij op Duivenvoorde, bestaande uit 17de-eeuwse portretten van voorouders van de familie Steengracht. Johanna’s vader Gerrit gaf de schilder Jan Daemen Cool destijds opdracht tot het schilderen van de portretten, waarbij naast Johanna ook haar ouders, een broer en twee zussen werden vastgelegd.

    “Voorlopig ben ik nog wel even bezig met het portret”, sluit Pauline af, “maar eind 2018 wordt de behandeling afgerond. Dan keert Johanna terug naar Duivenvoorde waar ze weer wordt herenigd met haar familie!”

    De restauratie van dit portret wordt mede mogelijk gemaakt door het Restauratiefonds Duivenvoorde

    Deel deze pagina